Pracowitość na pierwszym planie – czy warto?

Przeglądając materiały o pracowitości, zauważyłem coś ciekawego. Wszędzie jest wymieniana jako jedna z kluczowych postaw, ale rzadko ktoś opisuje, co właściwie oznacza w sporcie. Cenimy ją, ale bardziej ją czujemy, niż wiemy, z czego się składa.

Dlatego biorę ją na warsztat. Czym jest pracowitość, jakie mity ją otaczają, jak się jej nauczyć i kiedy przechodzi w pracoholizm?

W skrócie: Pracowitość w sporcie to warunek konieczny sukcesu, ale nie wystarczający. To wytrwała, systematyczna praca na rzecz celów, która obejmuje także odpoczynek i regenerację. Warto znać mity o pracowitości i syndrom oszusta, uczyć się jej przez cele, plan, nawyki i przekonania oraz pilnować granicy z pracoholizmem.

Pracowity jak mrówka?

Kiedy zacząłem myśleć o pracowitości, od razu pojawiły się w mojej głowie mrówki. Uporządkowane, zorganizowane, każda ma swoją rolę, pracują godzinami, potrafią znaleźć najkrótszą drogę do jedzenia i z powrotem.

Tylko że to nie do końca prawda. W badaniach nad jednym z gatunków mrówek okazało się, że tylko około 3 procent pracuje bez przerwy, mniej więcej 25 procent nie pracuje prawie wcale, a reszta pracuje sporadycznie. Pracowity jak mrówka dobrze brzmi, ale jak wiele popularnych powiedzeń nie do końca oddaje rzeczywistość.

Z pracowitością w sporcie jest podobnie. Panuje przekonanie, że jak będziesz ciężko trenował, sukcesy przyjdą same. A w sporcie jest mnóstwo ludzi, którzy ciężko zasuwają i sukcesów nie mają. I odwrotnie: najlepszy zawodnik w drużynie wcale nie musi być tym, który trenuje najwięcej. Jak to wytłumaczyć? Pracowitość jest warunkiem koniecznym sukcesu, ale nie wystarczającym. To nie powinno odbierać motywacji do ciężkiej pracy, tylko dawać świadomość, że sport jest wieloczynnikowy.

Część z Was pomyśli: wszyscy mówią, że trzeba zapierniczać, a nie gadać. Jasne. Można też ciężko pracować, pruć powietrze i tracić energię. Promuję mądry rozwój, więc mam potrzebę wyciągania zawodników z mitów o rozwoju.

Czym jest pracowitość w sporcie

Według mnie to zdolność do wytrwałej, systematycznej i zdeterminowanej pracy na rzecz swoich celów. Pozwala pokonywać trudności, regularnie trenować i doskonalić umiejętności. To godziny na treningu niezależnie od pogody i samopoczucia. To analizowanie występów, uczenie się na błędach i dążenie do tego, żeby każdy trening był trochę lepszy.

Pracowitość ma w sobie wiele z samodyscypliny. To świadomość, że sukces nie przychodzi łatwo i jest efektem systematycznego inwestowania czasu i energii. W praktyce oznacza też ograniczenie aktywności poza sportem, rezygnację z części hobby i częstych spotkań towarzyskich.

Po czym poznać, że jesteś pracowity

• jesteś na treningach w 95 procentach przypadków, a reszta to losowe absencje z powodów poza Twoją kontrolą,
• inwestujesz dużo czasu w doskonalenie techniki. Zawodowcy poświęcają na treningi, przygotowanie fizyczne, regenerację i analizę często 20–40 godzin tygodniowo lub więcej, zależnie od dyscypliny,
• podejmujesz dodatkowe sesje poza oficjalnymi treningami,
• jesz regularnie i odżywczo, unikasz tego, co Ci szkodzi,
• dobrze zarządzasz czasem. Twój tydzień jest przemyślany i ułożony pod cele długoterminowe,
• patrzysz na swój sport całościowo: analizujesz rywali, strategie, techniki, uczysz się i szkolisz,
• pracujesz nad słabszymi obszarami zamiast je omijać i odkładać,
• kontynuujesz treningi mimo zmęczenia i akceptowalnego dyskomfortu, bo wiesz, że to część cięższego okresu w planie,
• robisz ćwiczenia, których nie lubisz, bo wiesz, że mają sens. Na przykład prowadzisz dziennik treningowy, choć bywa żmudny.

Po czym poznać, że brakuje Ci pracowitości

• często się spóźniasz albo opuszczasz treningi,
• unikasz cięższych ćwiczeń,
• widać u Ciebie brak zaangażowania,
• nie trzymasz się planu,
• szukasz wymówek i narzekasz na wymagania,
• ignorujesz rady trenera i specjalistów,
• zapominasz sprzętu i przychodzisz nieprzygotowany,
• nie masz ochoty na dodatkowe treningi,
• ćwiczysz z minimalnym wysiłkiem,
• nie poprawiasz wyraźnych błędów w technice i taktyce.

Przejrzyj się w tych listach jak w lustrze i sprawdź, gdzie Ci bliżej.

Mity o pracowitości

Sen i odpoczynek to strata czasu albo oznaka słabości. Organizm wzmacnia się, kiedy odpoczywa. Mięśnie stają się silniejsze, gdy się regenerują po treningu. Sen ładuje też baterie potrzebne do samodyscypliny i samokontroli, a bez nich zostajesz z nawykami i impulsami. Trudniej zmotywować się do dodatkowego wysiłku i trudniej powstrzymać się od batonika. Niewyspany i przetrenowany trenujesz mniej wydajnie i popełniasz więcej błędów. Kropka.

Trzeba harować od rana do wieczora. Nieprawda. Przy profesjonalnym prowadzeniu to zwykle dwa treningi dziennie po 70–90 minut wysokiej intensywności, a reszta to niska intensywność.

Jeśli nie padasz na twarz, to nie trenowałeś. Trening do utraty sił oznacza, że organizm potrzebuje dużo więcej czasu na odpoczynek. Bez niego prędzej czy później dostaniesz kontuzji. Raczej prędzej.

Jeśli nie masz sukcesów, pracujesz za mało. Gdyby to było takie proste. Warunki zewnętrzne i czynniki losowe wpływają na wynik, a przypisywanie sobie pełnej sprawczości jest po prostu głupotą. Jednocześnie nie może to być wymówka. Czasem, żeby był postęp, trzeba paradoksalnie trenować lżej.

Ciężka praca zawsze prowadzi do zwycięstwa. Niestety nie, choć na pewno zwiększa jego prawdopodobieństwo. Dlatego w swojej filozofii tak mocno doceniam sam wysiłek. Jest tego wart.

Musisz być aktywny 24 godziny na dobę, bo konkurencja Cię prześcignie. Przeznaczanie każdej sekundy na sport to nie wydajność ani pracowitość. To budowanie wizerunku bycia zajętym. A zajętość nie ma wartości poza dobrym samopoczuciem, że ciągle było się w sporcie. Jaki jest sens pracy przez 16 godzin na 25 procent obrotów zamiast 6 godzin na 100 procent?

Nie daj się też wkręcić w opowieści o tym, ile robią najlepsi sportowcy czy serialowe wzory i że Ty, żeby osiągnąć to samo, musisz robić jeszcze więcej. W telewizji fajnie się o tym opowiada. Realia mogą wyglądać zupełnie inaczej.

Rozwiązanie? Bądź świadomy tych błędów myślenia i nie poddawaj się presji otoczenia. Twórz swoje racjonalne, adekwatne wymagania.

Syndrom oszusta

To stan, w którym sportowiec wątpi w swoje osiągnięcia i uważa, że nie zasługuje na sukcesy, mimo dowodów na swoje kompetencje. Boisz się, że inni odkryją, że nie jesteś tak dobry, jak się wydaje, i zostaniesz zdemaskowany. Maskujesz to pracowitością. Uznajesz innych za lepszych i wkładasz za dużo energii w to, żeby nie zostać w tyle. Pojawia się nadmierna pracowitość, która nigdy się nie kończy, zamiast akceptacji swoich ograniczeń i rzeczywistości.

Czy bez pracowitości da się osiągnąć sukces?

Moim zdaniem prawie nie. Talent daje przewagę, ale nawet osoby bez wyjątkowego talentu mogą osiągnąć znakomite rezultaty dzięki ciężkiej pracy i wytrwałości. Pracowitość zamienia potencjał w osiągnięcia. To asfalt, po którym jedziesz swoim sportowym samochodem.

Czy można się jej nauczyć?

Tak. Jeżeli w dzieciństwie nikt nie wpoił Ci zdrowego etosu pracy i nie trafiłeś na odpowiednie środowisko, możesz nauczyć się tego sam. Pomogą:

• konkretne cele. Dają motywację do rozpędzenia się i utrzymania zaangażowania,
• plan treningowy. Daje strukturę, którą mózg uwielbia. Łatwiej mu działać, kiedy zna kolejne kroki,
• samodyscyplina. Trzymaj się planu i nie ulegaj pokusom, które przeszkadzają w treningu,
• nawyki. Mózg lubi drogi zautomatyzowane, które kosztują mało energii. Sięgnij po książkę o nawykach, na przykład Atomowe nawyki,
• zrozumienie swojej motywacji. Jeśli wiesz, że potrzebujesz pochwał, korzystaj z okazji, żeby je dostawać,
• przekonania, na przykład: każdy dzień ma znaczenie, każda wielka podróż składa się z małych kroków, sukces w sporcie to maraton, nie sprint, jestem projektem w toku, kocham proces treningowy.

Pracowitość to nie pracoholizm

Pracoholizm w sporcie to obsesyjne zaangażowanie w treningi, rywalizację i wyniki, które szkodzi zdrowiu fizycznemu i psychicznemu. Przypomina uzależnienie od pracy. Sygnały ostrzegawcze:

• trenujesz znacznie więcej, niż jest to konieczne i zdrowe,
• zaniedbujesz rodzinę, przyjaciół, naukę,
• skrajnie koncentrujesz się na wynikach,
• jesteś chronicznie zmęczony,
• żyjesz w wysokim stresie i pod presją,
• izolujesz się społecznie,
• mimo nadmiaru treningu Twoje wyniki spadają.

Tu nie ma żartów. Granica jest bardzo cienka, a zawrócenie trudne. Jeśli czujesz, że jesteś blisko niej, koniecznie poproś o wsparcie.

Niewidoczny bohater

Pracowitość w sporcie to mieszanka wysiłku fizycznego, siły psychicznej i strategicznego planowania. To codzienna praca, która zaczyna się długo przed zawodami i trwa długo po nich. Za każdym triumfem stoi niewidoczny bohater: pracowitość. Ale mądra, a nie ślepa.

Najczęstsze pytania

O tym, jak działać, kiedy się nie chce, piszę we wpisie Samodyscyplina – sekret osiągnięć największych mistrzów sportu. Jeśli czujesz, że Twoja pracowitość zamienia się w pracoholizm, sprawdź, jak wygląda współpraca z psychologiem sportowym.