7 prawdziwych powodów, dla których potrzebujesz psychologa sportu

Psycholog sportu jest ważny, bo psychika jest ważna. Trzeba być pewnym siebie, skoncentrowanym, spokojnym, zdeterminowanym, wytrwałym… i tak dalej, i tak dalej.

Mógłbym tak bez końca, korpomową i hasłami, które nic nie znaczą. Wolę jednak argumenty, które wynikają z mojego doświadczenia. Także o rzeczach, o których zwykle się nie mówi, a które w sporcie funkcjonują.

W skrócie: Psycholog sportu mobilizuje do regularnej pracy nad głową, daje sprawdzoną instrukcję zamiast metody prób i błędów, wie, gdzie są pułapki, wnosi wiedzę, której nie musisz zdobywać sam, działa jak lustro, pomaga zmienić nawyki i pokazuje to, czego nie wiesz, że nie wiesz.

1. Ktoś, przed kim się rozliczasz

Zacznę od ciekawostki. Duża brytyjska firma, która tworzy materiały do samodoskonalenia, zapytała swoich klientów o zadowolenie z produktów. Mimo dość wysokiej ceny tylko 23 procent kupujących w ogóle je otworzyło, a do końca dotarły 3 procent. Z e-bookami było podobnie: czytano średnio 11 procent treści i wykonywano 1 procent ćwiczeń.

Mnie też to zaskoczyło. Kiedy jednak porównałem te wyniki z pracą z moimi klientami, wszystko się zgadzało. Można szukać przyczyn w braku czasu czy motywacji, ale ja widzę jeszcze coś innego: brak osoby, przed którą trzeba się w cudzysłowie rozliczyć z wykonanych zadań.

Taką rolę może pełnić psycholog sportu. Rozwój mentalny wymaga takiej samej, nierzadko żmudnej pracy jak rozwój fizyczny, a zawodnikom nie zawsze chce się robić ćwiczenia i rutyny. Kiedy jednak wiedzą, że zapytam o nie na kolejnym spotkaniu, to potrafi skutecznie zmobilizować. Zdarza się, że piszę do zawodników między sesjami z pytaniem o postępy, jakość ćwiczeń i realizację planów.

Bywam wtedy jak życzliwy, ale wymagający trener, który mówi: jeszcze jedno powtórzenie. Jeszcze raz. Nie możesz? To jeszcze raz. Bo czasem zawodnicy wiedzą, co robić, ale z sobie tylko znanych powodów tego nie robią.

Jednocześnie moim celem jest rozwijanie przede wszystkim motywacji wewnętrznej, czyli satysfakcji z samego procesu treningu i rywalizacji. Jest trwalsza niż motywacja zewnętrzna. Ta zewnętrzna pomaga jednak ruszyć i nie odpuścić po drodze.

2. Instrukcja zamiast metody prób i błędów

Wyobraź sobie, że siadasz do komputera po raz pierwszy w życiu. Nie masz instrukcji ani przewodnika. Klikasz w ikony, przeciągasz myszkę, coś wpisujesz, ale większość rzeczy nie działa tak, jak się spodziewasz. Okna się otwierają i zamykają, komunikaty są niezrozumiałe. Z czasem zaczynasz dostrzegać wzorce i krok po kroku odkrywasz, jak to wszystko działa.

Da się. Tylko czy chciałbyś w ten sposób uczyć się każdej nowej umiejętności?

Metoda prób i błędów jest czasochłonna. Częste niepowodzenia frustrują i zniechęcają. A bez dobrej informacji zwrotnej łatwo w kółko powtarzać te same błędy i utrwalać złe nawyki. Tę drogę można skrócić i sensownie poukładać. W przypadku głowy sportowca robi się to właśnie z psychologiem sportu.

3. Mapa ruchomych piasków

Drugi przykład, którym lubię się posługiwać. Idziesz przez pustynię, na której są ruchome piaski. Możesz w nie wpaść i stracić zdrowie. Wolisz mieć mapę z zaznaczonymi niebezpiecznymi miejscami czy sprawdzać metodą prób i błędów, gdzie jest bezpiecznie?

Odpowiedź jest oczywista. W sporcie też są obszary, w których warto mieć wytyczne, żeby omijać pułapki. Psycholog sportu wie, gdzie one są: jak wygląda nieskuteczne radzenie sobie ze stresem, jak łatwo podkopać pewność siebie, co rozbija koncentrację. I pokazuje, jak to ominąć.

4. Wiedza, której nie musisz zdobywać sam

Mówiąc wprost: nie przeskoczysz wielu lat zdobywania wiedzy z psychologii sportu i doświadczenia w jej stosowaniu z różnych perspektyw. To dziedzina, która wymaga gruntownej edukacji, specjalistycznego szkolenia i praktyki z wieloma sportowcami i zespołami. Opiera się na badaniach, teoriach psychologicznych i doświadczeniu.

Nie musisz tego wszystkiego zdobywać. To jest rola psychologa sportu. Twoją rolą jest korzystać z tej wiedzy w swoim treningu i na zawodach.

5. Lustro

Ile masz luster w mieszkaniu? Jedno, dwa, więcej? Po co właściwie się w nich przeglądasz?

Oczywiste: żeby sprawdzić, jak wyglądasz, czy ubranie dobrze leży, czy fryzura jest w porządku. Lustro w kilka sekund daje Ci informację zwrotną w sprawach, które Cię interesują i których sam nie jesteś w stanie ocenić.

W pracy nad głową psycholog sportu pełni rolę takiego lustra:

• patrzy na Twoją sytuację z obiektywnej perspektywy i pokazuje to, co Ci umyka: nieużyteczne przekonania i myśli, unikanie odpowiedzialności, powtarzające się wzorce, mechanizmy obronne, szkodliwe rutyny, konsekwencje Twoich zachowań,
• pomaga zidentyfikować i docenić Twoje mocne strony. Większość moich zawodników nigdy wcześniej tego nie robiła,
• wskazuje obszary do rozwoju, żebyś wiedział, na czym skupić wysiłek,
• pomaga kierować uwagę na zadania, które naprawdę mają znaczenie, i eliminować rozpraszacze.

Kluczem jest tu szczerość oparta na szacunku. Bez niej lustro jest krzywe.

6. Nawyki są silniejsze od dobrych chęci

Czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość trąci. W sporcie to powiedzenie ma szczególne znaczenie, bo pokazuje, jak ważne są solidne fundamenty od najwcześniejszych lat kariery.

Masz nawyki, o których wiesz, że Ci szkodzą, a mimo to cały czas są obecne w Twoim sportowym życiu? Może to:

• odkładanie treningów i zadań na ostatnią chwilę,
• brak konsekwencji w rutynie treningowej,
• stała, surowa samokrytyka,
• złe nawyki żywieniowe i zaniedbana regeneracja,
• nadmierne skupienie na wynikach,
• negatywny dialog wewnętrzny i ograniczające przekonania,
• sztywne trzymanie się planu i brak elastyczności, gdy warunki się zmieniają.

Nawyki są zdecydowanie silniejsze niż świadome zarządzanie sobą. Mózg tworzy je specjalnie, żeby oszczędzać energię i działać szybciej. Problem zaczyna się, kiedy budujesz nieużyteczne nawyki, także mentalne, które prowadzą Cię w zupełnie inne miejsce, niż chcesz. Zmiana nawyku jest cholernie trudna i wymaga dużo wysiłku. W pojedynkę jest jeszcze trudniej. Psycholog sportu pomaga zaplanować zmianę, zorganizować otoczenie tak, żeby jej sprzyjało, i wytrwać, kiedy pojawia się pokusa powrotu do starego.

7. Nieświadomość boli

Jest taki model czterech etapów uczenia się. Pokażę go na przykładzie skoczka wzwyż:

• nieświadoma niekompetencja: początkujący nie wie nawet, jakie są podstawowe elementy techniki skoku, ułożenie ciała czy odbicie,
• świadoma niekompetencja: po pierwszych treningach widzi, ilu elementów mu brakuje,
• świadoma kompetencja: dzięki pracy wykonuje skok poprawnie, ale wciąż musi się na nim mocno skupiać,
• nieświadoma kompetencja: technika staje się automatyczna i można skupić się na sile, szybkości czy koordynacji.

Z koncentracją jest tak samo. Młody sprinter najpierw nie wie, jak ważne jest skupienie na starcie i w trakcie biegu. Potem zauważa, że ma z tym kłopot. Następnie uczy się świadomie stosować techniki koncentracji. Po długim czasie koncentracja przychodzi mu naturalnie.

Zdradzę Ci tajemnicę: pierwsze trzy etapy w cudzysłowie bolą. Nie dość, że czegoś nie wiesz i nie umiesz, to jeszcze ponosisz tego konsekwencje. A w obszarach mentalnych większość sportowców jest na pierwszym albo drugim etapie. Próbują zmian metodą prób i błędów i szybko się zniechęcają.

Siedem powodów w skrócie

Psycholog sportu jest Ci potrzebny, ponieważ:

• jest częścią motywacji zewnętrznej i mobilizuje Cię do pracy nad umiejętnościami,
• ma instrukcję do rozwoju kompetencji mentalnych i wie, jak z niej korzystać,
• wie, gdzie są ruchome piaski i jak je ominąć,
• ma wiedzę, której nie musisz zdobywać sam,
• stawia przed Tobą lustro: nazywa błędy, pomaga je korygować i wzmacnia mocne strony,
• pomaga zmienić nawyki, z którymi samemu jest bardzo ciężko,
• pokazuje to, czego nie wiesz, że nie wiesz.

Najczęstsze pytania

Jeżeli zastanawiasz się, czy to już czas na taką współpracę, przeczytaj, jak wygląda praca z psychologiem sportowym. Pierwsza konsultacja jest bezpłatna i pomoże Ci to sprawdzić.